Καρναβάλι

Standard

Η περίοδος της μεταμφίεσης και της μάσκας είναι το καρναβάλι! Ο όρος «carne vale» σημαίνει αποχή από το κρέας, όπως  και ο ελληνικός όρος «απόκρεως». Η καταγωγή της εορταστικής αυτής περιόδου που είναι σήμερα ενταγμένη στο χριστιανικό εορτολόγιο, είναι αβέβαιη. Υπάρχουν πολλές υποθέσεις για την αρχαία γιορτή, στην οποία αντιστοιχεί. Το μόνο βέβαιο είναι ότι προέρχεται από το πλούσιο σε εορτές ρωμαϊκό ημερολόγιο και είναι μία περίοδος που επιστρέφουν οι ψυχές των νεκρών στη γη. Τα πρωτόγονα στάδια της  μεταμφίεσης, συνδέονται με τη νεκρολατρία.

Η σημερινή μορφή της αποκριάς διαμορφώθηκε, κατά το Μεσαίωνα και τα Βυζαντινά χρόνια. Οι αποκορυφώσεις στις αποκριάτικες δραστηριότητες πέφτουν στο Σάββατο και ην Κυριακή της Τυροφάγου, όπως και στην Καθαρή Δευτέρα που ανήκει στη Σαρακοστή.

Το καρναβάλι είναι μια περίοδος ανατροπής των πάντων , απελευθέρωσης και εντατικοποίησης όλων των βιοτικών εκδηλωσεων. Δεν ισχύει η καθημερινή τάξη πραγμάτων. Αυτή η φιλοσοφία του «ανάποδου κόσμου» εκφράζεται σε πολλές εκδηλώσεις, μεταξύ άλλων και στις μεταμφιέσεις. Πολλά στοιχεία της αποκριάς στα Βαλκάνια προέρχονται απο τις διαπομπεύσεις στο Βυζαντινό Ιππόδρομο Μερικές από αυτές είναι:

Το μουτζούρωμα, η γαϊδουροκαβάλα με ίππευση ανάποδα πάνω σε ζώο ή καμήλα, το κρέμασμα κουδουνιών, η μεταμφίεση σε γυναίκα, η ένδυση με κουρέλια, το πασάλειμμα με στάχτη, πισσα και άλλα, αισχρολογίες και παντομιμικά υπονοούμενα, όλα ήταν ατιμωτικές πράξεις  εις βάρος του καταδικασμένου που τον γύριζαν, πριν απο την τιμωρία του, στο ιπποδρόμιο.

Στο καρναβάλι, τα στοιχεία αυτά χάνουν την ατιμωτική σημασία τους, γιατί βασικές έννοιες και αξίες του λαϊκού πολιτισμού, όπως τιμή, ντροπή, φιλότιμο, λεβεντιά και άλλα δεν ισχύουν στην αποκριά. Οι γυναίκες του χωριού, που τον υπόλοιπο χρόνο προσέχουν να μη γίνουν θέμα αντρικής συζήτησης, γλεντάν με τα πιο τολμηρά αστεία των αντρών και βωμολοχούν και οι ίδιες. Το παλικάρι, που τον υπόλοιπο χρόνο βάζει τη ζωή του  σε κίνδυνο αν πρόκειται να αμφισβητηθεί η τιμή ή η λεβεντιά του, ντύνεται τώρα γυναίκα, μαυρίζει το πρόσωπό του και πειράζει τον κόσμο. Σατιρίζεται ο παπάς και το μυστήριο του γάμου, σατιρίζεται η τουρκική αρχή και το δικαστήριο, γίνονται παρωδίες της γέννησης, του γάμου, του θανάτου και της ταφής. Στο αστικό καρναβάλι των πόλεων σατιρίζονται επίκαιρα γεγονότα της χρονιάς και πολιτικά πρόσωπα.

Προς τα τέλη του 19ου αιώνα επικρατεί σε όλα τα αστικά κέντρα των Βαλκανίων το Καρναβάλι δυτικού τύπου με σερμπαντίνες, παλιάτσους, τυποποιημένες μεταμφιέσεις, χορούς και άλλα γνωστά. Ακόμα και στα Τουρκοκρατούμενα Γιάννενα ή στην Κόνιτσα γινόταν η γνωστή παρέλαση των αρμάτων με συμβολικές και σατιρικές παραστάσεις. Το προβάδισμα σε αυτό το είδος αποκριάς ανάμεσα στις ελληνικές επαρχιακές πόλεις έχει αποκτήσει, μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, η Πάτρα, που προσελκύει το ενδιαφέρον του εσωτερικού τουρισμού. Φημισμένο ήταν , παλαιότερα, το καρναβάλι ευρωπαϊκού τύπου στη Σμύρνη.

Είναι ενδιαφέρον πως και σε άλλα μέρη, όπως στην Αγιάσο της Λέσβου, που δεν είναι μεγάλο αστικό κέντρο, διαμορφώθηκαν πιο σύνθετες μορφές του καρναβαλιού με σατιρικές παραστάσεις, παρωδίες των γεγονότων της χρονιάς, αυτοσχέδιους ποιητικούς διαγωνισμούς και άλλα παρόμοια.

Σήμερα, υπάρχει η τάση το υπαίθριο καρναβάλι να εξευγενίζεται , να αποβάλλει δηλαδή τον προκλητικό και ανατρεπτικό χαρακτήρα του και να γίνεται θεαματικό.

Πηγή για το κείμενο: Πούχνερ Β., Λαϊκό Θέατρο στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια, συγκριτική μελέτη,  εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, 1989


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s