Ανοιξιάτικοι Αγερμοί Α μέρος

Standard

Η δεύτερη κρίσιμη φάση για την επιβίωση της κοινότητας είναι η άνοιξη, το ξύπνημα της βλάστησης και η ανάσταση της φύσης από τη χειμερία νάρκη. Στις δυτικοσλαβικές περιοχές και στην Ουγγαρία περιφέρουν ένα αχυρένιο ομοίωμα, που το καίνε ή το ρίχνουν στο νερό. Στα κεντρικά Βαλκάνια και στη βόρεια Ελλάδα τα παιδιά κρεμούν κουδούνια στο λαιμό και τρέχουν στο χωριό, διώχνοντας με θόρυβο το χειμώνα. Τέτοιες θορυβώδεις πομπές γίνονται και  για να διωχτούν τα ποντίκια ή ερπετά και να αναγγελθεί ο Ευαγγελισμός.

Αυτού του είδους οι πομπές συνδυάζονται με τον ερχομό της άνοιξης όπως και το Χελιδόνισμα, οι Λαζαρίνες, οι αγερμοί της Πρωτομαγιάς κτλ. Είναι χαρακτηριστικό πως στις περισσότερες πομπές της εαρινής περιόδου, με εξαίρεση το χελιδόνισμα, επικρατεί το γυναικείο στοιχείο. Ο κοινωνικός ρόλος της γυναίκας στο βαλκανικό πολιτισμό έχει κάπως παρεξηγηθεί από την παλαιότερη ανθρωπολογία με τη μονοδιάστατη έννοια της πατριαρχικότητας, ενώ  η νεότερη έρευνα τονίζει δίπλα στην επίσημη υποτέλεια, και τις ζώνες πραγματικές επιρροής της γυναίκας σε οικογενειακά θέματα!

Ο γυναικείος ρόλος πρέπει να διαφοροποιηθεί σχετικά με την ηλικία: Κυρίως πρέπει να διαχωριστεί η κοπέλα , από την παντρεμένη γυναίκα και τη γερόντισσα. Αυτές οι διαφορές είναι έκδηλες στα έθιμα, στα οποία συμμετέχουν αποκλειστικά γυναίκες. Η ύπαρξη του μεγάλου κοριτσιού, προσανατολίζεται στο γάμο, και στις λίγες δημόσιες εμφανίσιες του, κρίνεται από την κοινότητα η ομορφιά του, η σεμνότητα, η πιθανή γονιμότητα, η σωματική αντοχή, η δεξιότητα στη χειροτεχνία, η προίκα, κλπ. Η γυναικεία γονιμότητα και η ευκαρπία των αγρών εξισώνονται στο τελετουργικό πλαίσιο των ανοιξιάτικων πομπών.

Το χελιδόνισμα:

Τον ερχομό της άνοιξης αναγγέλει, από την αρχαιότητα, η άφιξη του χελιδονιού. Στη Βουλγαρία και στη βόρεια Ελλάδα το γεγονός γιορτάζεται με ειδική πομπή των αγοριών, γύρω στις αρχές Μαρτίου, που περιφέρουν ένα ειδικά διαμορφωμένο ομοίωμα χελιδονιού και τραγουδούν ειδικά κάλαντα. Στη Θράκη παίρνουν το περιστέρι του Αγίου πνεύματος από την εκκλησία. Στα Γιάννενα της Τουρκοκρατίας το σχημάτιζαν από λεμόνι και κρεμμύδι, στο οποίο κολλούσαν πούπουλα πουλερικών. Συνήθως , όμως το χελιδόνι κατασκευάζεται από ξύλο και τοποθετείται στην άκρη ενός μπαστουνιού ή γυρίζει σε ένα κινητό άξονα ή κουνιέται με το τράβηγμα μιας κλωνάς.

Με την περιφορά του χελιδονιού συνδέεται και μια άλλη συνήθεια. Το δέσιμο ενός ασπροκόκκινου νήματος στο λαιμό του ομοιώματος  ή στο χέρι των παιδιών, για να μην τους πιάσει ο ήλιος. Το νήμα αυτό το αφαιρούν από τον καρπό του χεριού με την εμφάνιση του πρώτου χελιδονιού ή το καίνε στη φωτιά της Ανάστασης.

Ο μαγικός σκοπός της παραστατικής μίμησης του χελιδονιού είναι ευδιάκριτος:Όπως ήλθε το ομοίωμα του χελιδονιού, να έλθει και το πραγματικό και μαζί του η άνοιξη. Το διώξιμο του χειμώνα είναι  το βαθύτερο νόημα του εθίμου.

Πηγή για το κείμενο: Πούχνερ, Β, Λαϊκό θέταρο στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια, συγκριτική μελέτη, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, 1989

Πηγή για τη φωτογραφία:

http://www.filoitounisiou.gr/_images/helidona.JPG

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s